فصلنامه تخصصی فناوری اطلاعات و ارتباطات
دوره و شماره: دوره 6، شماره 4 - شماره پیاپی 21، زمستان 1404، صفحه 1-75 
تعداد مقالات: 6
مواجهه با ابهام در پروژه های فناوری: مروری بر  تحمل ابهام  و روش های پرورش آن در متخصصان فناوری اطلاعات

مواجهه با ابهام در پروژه های فناوری: مروری بر " تحمل ابهام " و روش های پرورش آن در متخصصان فناوری اطلاعات

صفحه 1-11

https://doi.org/10.22034/apj.2026.2079338.1060

فاطمه بهرامی، اسرا غلامی، محمدمهدی شیرمحمدی، حمید یاسینیان

چکیده ابهام در پروژه‌های فناورانه یکی از چالش‌های اصلی مدیریت مدرن است و می‌تواند بر تصمیم‌گیری، ارتباطات، کار تیمی و میزان نوآوری تأثیر مستقیم بگذارد. این پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند و بررسی مقالات منتشرشده از سال 2010 تا 2024، چهار نوع اصلی ابهام شامل ابهام در نیازمندی‌ها، ابهام فناورانه، ابهام بازار و ابهام سازمانی را شناسایی می‌کند. بر اساس تحلیل انجام‌شده، یک چارچوب سه‌مرحله‌ای برای مدیریت ابهام شامل «تشخیص و پذیرش»، «تحلیل و اولویت‌بندی» و «اقدام و تکرار» ارائه می‌شود. علاوه بر آن، مدل ADAPT به عنوان یک رویکرد پنج‌گانه برای تبدیل شرایط نامطمئن به فرصت نوآورانه معرفی می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که موفقیت در پروژه‌های فناوری نه به حذف کامل ابهام، بلکه به توانایی سازگاری، یادگیری مستمر و تصمیم‌گیری مؤثر در شرایط نامشخص بستگی دارد. این پژوهش تأکید می‌کند که تیم‌ها و سازمان‌هایی که توانایی پذیرش ابهام و تبدیل آن به منبع نوآوری را دارند، در محیط‌های پویا عملکرد مؤثرتری خواهند داشت.

شناسایی هدایت مجدد به وب سایتهای مخرب در وسایل اندروید

شناسایی هدایت مجدد به وب سایتهای مخرب در وسایل اندروید

صفحه 12-24

https://doi.org/10.22034/apj.2026.2079995.1061

سید محمود هاشمی

چکیده پیشینه و اهداف: کلیک‌های وب‌سایت که کاربران تلفن‌های اندروید را به وب‌سایت‌های مخرب با هشدارهای ‏جعلی ویروس یا حملات فیشینگ هدایت می‌کنند، به صورت تصاعدی در حال افزایش هستند. اگرچه یک ‏لیست سیاه مکان‌یاب منبع یکنواخت‎ (URL) ‎به عنوان یک اقدام متقابل مناسب برای چنین حملاتی در نظر ‏گرفته می‌شود، اما شناسایی کارآمد وب‌سایت‌های مخرب دشوار است. تا آنجا که ما می‌دانیم، هیچ تحقیقی بر ‏تشخیص حملاتی که کاربران تلفن‌های اندروید را به وب‌سایت‌های مخرب هدایت می‌کنند، متمرکز نشده است. ‏بنابراین، ما یک روش تشخیص تغییر مسیر را پیشنهاد می‌کنیم که بر فاصله زمانی تغییر نوار‎ URL ‎مرورگر ‏گوگل کروم مبتنی بر اندروید تمرکز دارد.‏
روشها: روش پیشنهادی، که به راحتی به عنوان یک برنامه اندروید قابل نصب است، از سرویس دسترسی ‏اندروید برای شناسایی تغییر مسیرهای ناخواسته به وب‌سایت‌های مخرب بدون جمع‌آوری اطلاعات در مورد ‏این وب‌سایت‌ها از قبل استفاده می‌کند. این مقاله جزئیات طراحی، پیاده‌سازی و نتایج ارزیابی برنامه پیشنهادی ‏را بر روی یک دستگاه اندروید واقعی شرح می‌دهد‎. ‎ما مقادیر آستانه برای تعداد دفعات تغییر نوار‎ URL ‎و زمان ‏سپری شده برای تعیین تغییر مسیرها به وب‌سایت‌های مخرب را برای روش پیشنهادی تعیین کردیم.‏
یافته ها: بر اساس نتایج، ما علل تشخیص‌های مثبت کاذبِ تغییر مسیرها به وب‌سایت‌های بی‌خطر را بررسی ‏کردیم و راه‌حل‌هایی برای مدیریت آنها ارائه دادیم‎.‎‏ همچنین مقادیر آستانه‌ای که می‌توانند نرخ‌های مثبت و ‏منفی کاذب را به حداقل برسانند، و همچنین دقت تشخیص روش پیشنهادی بر اساس این مقادیر آستانه را ‏ارائه می‌دهیم. علاوه بر این، نتایج ارزیابی‌ها را بر اساس گزارش‌های دسترسی کاربران واقعی شرکت‌کننده در ‏آزمایش پروژه‎ WarpDrive ‎ارائه می‌دهیم که نشان می‌دهد روش پیشنهادی، موارد مثبت کاذب را به حداقل ‏می‌رساند و اکثر تغییر مسیرها به وب‌سایت‌های مخرب را با موفقیت تشخیص می‌دهد

مروری جامع بر کاربردها و چالش‌های دوقلوهای دیجیتال در پزشکی

مروری جامع بر کاربردها و چالش‌های دوقلوهای دیجیتال در پزشکی

صفحه 25-49

https://doi.org/10.22034/apj.2026.2077879.1059

محمدحسین روزبهانی

چکیده همزمان با رشد سریع کلان‌داده‌ها و پیشرفت‌های علم داده و هوش مصنوعی، پتانسیل توسعه دوقلوی دیجیتال به‌طور قابل توجهی تسریع یافته است که در آن یک کپی مجازی که در حال به‌روزرسانی بلادرنگ از موجودیت فیزیکی است تحلیل، شبیه‌سازی و پیش‌بینی اختلالات عملکرد مربوط به یک شی یا فرآیند دنیای واقعی را امکان‌پذیر می‌کند. اخیرا کاربردهای دوقلوهای دیجیتال هم در مجامع علمی و هم در صنایع مختلف دولتی و نظامی گسترش چشمگیری داشته است و بخش بهداشت و درمان نیز مستثنی نبوده است. مفهوم دوقلوی دیجیتال برای سلامت نویدبخش تحولی در سیستم‌های درمان از جمله مدیریت و ارائه خدمات، درمان و پیشگیری از بیماری، حفظ سلامت و در نهایت بهبود زندگی انسان است. با توانایی جمع‌آوری و تحلیل انبوهی از داده‌ها از منابع مختلف، دوقلوهای دیجیتال می‌توانند روند درمانی شخصی‌سازی‌شده‌ را بر اساس ویژگی‌های فردی، سابقه پزشکی و داده‌های فیزیولوژیکی بیمار ارائه دهند. تحلیل‌های پیش‌بینی‌کننده و مداخلات پیشگیرانه و امکان تشخیص زودهنگام مخاطرات و بیماری‌ها به کمک الگوریتم‌های یادگیری ماشین امکان‌پذیر می‌شود. دوقلوهای دیجیتال می‌توانند با تحلیل فرآیندهای درمان و تخصیص منابع، عملیات بالینی را بهینه کنند و منجر به رویه‌های درمان ساده‌تر و سریع‌تر شوند. این مقاله مروری بر کاربردهای فعلی و بالقوه دوقلوهای دیجیتال در پزشکی ارائه می‌دهد، الزامات پیاده‌سازی و مؤلفه‌های اصلی و مدل‌های موجود معماری دوقلوی دیجیتال در پزشکی را معرفی می‌کند و چشم‌انداز فعلی فرصت‌های باز تحقیقاتی را بررسی می‌کند. این مقاله نشان می-دهد که چگونه تلفیق فناوری‌ها و ابزارهای توانمندساز مختلف مانند هوش مصنوعی، مدل‌های زبانی بزرگ و مدل‌سازی مکانیکی راه را برای رفع محدودیت و پذیرش بالینی و پیاده سازی دوقلوهای دیجیتال هموار می‌کنند. این مقاله همچنین به دانشمندان داده، پزشکان و سیاست‌گذاران در ایجاد دوقلوهای دیجیتال پزشکی در آینده و آوردن این پارادایم نوظهور از تئوری به عمل کمک خواهد کرد.

دستاوردهای نوین محاسبات کوانتمی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات

دستاوردهای نوین محاسبات کوانتمی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات

صفحه 50-56

https://doi.org/10.22034/apj.2026.735651

رضا محمدپور

چکیده این نوع محاسبات یک رویکرد جدید بر اساس اصول مکانیک کوانتومی برای انجام محاسبات بنا شده است. این نوع محاسبات کوانتومی از رفتارهای منحصر به فرد فیزیک کوانتومی برای حل مسائلی استفاده می‌کند که برای محاسبات کلاسیک بسیار پیچیده هستند. از نظر تئوری، کیوبیت‌های متصل می‌توانند از تداخل بین حالت‌های کوانتومی موج مانند خود برای انجام محاسباتی استفاده کنند که ممکن است میلیون‌ها سال طول بکشد. اربردهای بالقوه این محاسبات گسترده است و در زمینه‌هایی مانند: رمزنگاری، امور مالی و کشف دارو استفاده می‌شود. با پیاده سازی محاسبات کوانتومی می‌توان چندین صنعت را متحول کرد. گرچه رایانش کوانتومی می‌تواند تحول بزرگی در سیستم رمزنگاری و امنیت ایجاد کند، وجود آن‌ها می‌تواند تهدیدی برای حریم خصوصی و اطلاعات دیجیتال جهان باشد. دلیل این موضوع آن است که کامپیوترهای کوانتومی به‌راحتی می‌توانند سخت‌ترین رمزهای امروزی را بشکنند. در این مقاله قصد داریم دستاوردهای نوین محاسبات کوانتمی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و چالش ها و چشم اندازهای مرتبط را تحلیل و بررسی نمائیم.

رویکرد کیفیت‌محور جهت بهسازی سیستم‌های توزیعی با معماری میکروسرویس

رویکرد کیفیت‌محور جهت بهسازی سیستم‌های توزیعی با معماری میکروسرویس

صفحه 57-65

https://doi.org/10.22034/apj.2026.735652

زهرا سبحانی پور، علیرضا تحریری

چکیده پیشرفت سریع فناوری‌های محاسباتی ابری و افزایش چشمگیر تقاضا برای سیستم‌های نرم‌افزاری مقیاس‌پذیر، سازمان‌ها را ناگزیر به بازنگری در معماری سیستم‌های توزیعی خود ساخته است. معماری یکپارچه سنتی، علی‌رغم کارایی اولیه، به دلیل اتصال محکم میان مؤلفه‌ها، با چالش‌های جدی در زمینه قابلیت نگهداری، مقیاس‌پذیری و استقرار مستقل مواجه است. این مقاله به بررسی رویکردهای نوین در بهسازی سیستم‌های توزیعی با تمرکز بر معماری میکروسرویس می‌پردازد. در این تحقیق، یک چارچوب جامع چهارمرحله‌ای (کشف و تحلیل، شناسایی سرویس‌ها، طراحی و پیاده‌سازی، و استقرار و نظارت) ارائه شده است که فرآیند مهاجرت از معماری یکپارچه به میکروسرویس را به‌صورت نظام‌مند هدایت می‌کند. چارچوب پیشنهادی با ترکیب تحلیل‌های ایستا و پویا از سیستم پشتیبان، استفاده از تکنیک‌های یادگیری ماشین مبتنی بر گراف برای شناسایی مرزهای سرویس، و بهره‌گیری از الگوهای معماری رویدادمحور، به سازمان‌ها امکان می‌دهد تا با حفظ کیفیت سرویس و کاهش ریسک‌های عملیاتی، مهاجرتی موفق را تجربه کنند. ارزیابی چارچوب بر روی یک سیستم واقعی مالی (UVT) نشان می‌دهد که به‌کارگیری رویکرد پیشنهادی، زمان پاسخ را تا ۴۲٪ کاهش، نرخ خطا را به کمتر از ۰.۵٪ محدود و زمان بازیابی خطا را تا ۶۵٪ بهبود می‌بخشد. این پژوهش با ارائه دستورالعمل‌های عملی و ارزیابی متدولوژی‌های موجود، نقشه راهی برای پژوهشگران و مهندسان نرم‌افزار در زمینه مهاجرت به معماری میکروسرویس فراهم می‌آورد.

راهکار افزایش امنیت در شبکه‌های خانگی مبتنی بر اینترنت اشیا

راهکار افزایش امنیت در شبکه‌های خانگی مبتنی بر اینترنت اشیا

صفحه 66-75

https://doi.org/10.22034/apj.2026.735653

حسین گنج خانلو

چکیده رشد نفجاری دستگاه‌های اینترنت اشیا (IoT) در محیط‌های خانگی، همراه با محدودیت‌های ذاتی این دستگاه‌ها از نظر توان محاسباتی، حافظه و مصرف انرژی، سطح حملات سایبری را به طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. شبکه‌های خانگی سنتی فاقد مکانیسم‌های امنیتی مناسب برای مقابله با تهدیدات نوظهور اختصاصی IoT  هستند. این مقاله یک راهکار جامع و چندلایه برای افزایش امنیت در شبکه‌های خانگی مبتنی بر IoT ارائه می‌دهد. رویکرد پیشنهادی با عنوان "SecHome-IoT"  از ترکیب سه لایه اصلی تشکیل شده است: اول لایه تشخیص ناهنجاری مبتنی بر یادگیری عمیق (پیش‌پردازش خودکار و شبکه عصبی کانولوشن یک‌بعدی به همراه حافظه کوتاه‌مدت طویل‌مدت)، دوم لایه مجازی‌سازی امن مبتنی بر میکروسرویس‌های سبک (با استفاده از کانتینرهای سخت‌افزاری و جداسازی مسیر بحرانی) و سومین لایه مدیریت خط‌مشی پویا و تطبیقی (با استفاده از سیستم استنتاج فازی تطبیقی-عصبی) انجام می­دهد. ارزیابی سخت‌افزاری-نرم‌افزاری بر روی مجموعه داده‌های واقعی CICIDS2017، Bot-IoT  و UNSW-NB15 به همراه پیاده‌سازی بر روی پلتفرم Raspberry Pi  و سوییچ‌های هوشمند OpenWrt  نشان می‌دهد که روش پیشنهادی با نرخ تشخیص حمله ۹۸.۷٪، نرخ هشدار اشتباه ۱.۴٪، و تأخیر پردازش میانگین ۴۲.۶ میلی‌ثانیه نسبت به بهترین روش‌های پیشین  مانند IoT-IDSA  و Deep-STM بهبودی بین ۱۲ تا ۲۵ درصدی در معیارهای امنیتی و کارایی دارد. این مقاله با ارائه تحلیل جامع تهدیدها، پیاده‌سازی واقعی و مقایسه کمی گسترده، نقشه راهی عملی برای تأمین امنیت شبکه‌های خانگی IoT فراهم می‌آورد.